aktualno軼i arrow parafia arrow zwi您ki niesakramentalne  
24.11.2014.
Zwi您ki niesakramentalne
Zwi您ki niesakramentalne

Przemiany spo貫czno-kulturalne zachodz帷e w obecnych czasach wywar造 ogromny wp造w na wszystkie grupy ludno軼i, tak瞠 na katolików. Nios造 one ze sob w du瞠j mierze pozytywne tre軼i, cz瘰to jednak rozpowszechnia造 wzorce obce chrze軼ija雟kiemu modelowi 篡cia, np. rozwody. Jan Pawe II zasygnalizowa z這穎no嗆 tych sytuacji w Adhortacji Apostolskiej Familiaris consortio.

Do najcz窷ciej spotykanych postaw 鈍iadcz帷ych o braku zrozumienia ma鹵e雟twa katolickiego zaliczy Papie: ma鹵e雟two na prób; rzeczywiste wolne zwi您ki; ma鹵e雟twa katolików zwi您ane tylko 郵ubem cywilnym; ma鹵onków 篡j帷ych w separacji i rozwiedzionych, którzy nie zawarli nowego zwi您ku ma鹵e雟kiego oraz ma鹵onków, którzy uzyskawszy rozwód cywilny, zawarli nowy zwi您ek cywilny.

Ta d逝ga lista nieprawid這wych zwi您ków ma鹵e雟kich jest jakby smutnym komentarzem do sów Soboru Watyka雟kiego II, który stwierdzi, i nie wsz璠zie jest szanowana godno嗆 instytucji ma鹵e雟twa. Przy熤iewaj j wielo瞠雟two, plaga rozwodów, tzw. wolna mi這嗆 i inne zniekszta販enia. Przyjrzyjmy si nieco bli瞠j nieprawid這wym zwi您kom ma鹵e雟kim zawieranym przez katolików.

1. Ma鹵e雟two na prób

Ma鹵e雟two na prób polega na tym, 瞠 nie jest zawierane dozgonnie, tj. do ko鎍a 篡cia jednej ze stron, ale na uprzednio okre郵ony przez ma鹵onków czas. Mo瞠 on by przez ma鹵onków okre郵ony dok豉dnie lub niedok豉dnie. Po up造wie czasu próby ma鹵onkowie podejmuj decyzj czy pozosta ze sob czy si rozsta. Tak rozumiane ma鹵e雟two mo瞠 tak瞠 nosi znamiona ma鹵e雟twa zawieranego pod warunkiem co do przysz這軼i: "Zawieram z tob ma鹵e雟two do pierwszego powa積ego konfliktu".

Ko軼ió nie mo瞠 zaakceptowa tego rodzaju zwi您ków, które ze swej istoty sprzeciwiaj si trwa這軼i ma鹵e雟twa, mimo i wielu ludzi, w tym tak瞠 chrze軼ijan, chcia這by dzisiaj usprawiedliwi tzw. "ma鹵e雟twa na prób", przypisuj帷 im nawet pewne zalety. Ko軼ió naucza bowiem, i ma鹵e雟two ochrzczonych jest "realnym symbolem zjednoczenia Chrystusa z Ko軼io貫m, zjednoczenia nie czasowego czy "na prób", ale wiernego na ca陰 wieczno嗆".

Dlatego mi璠zy ochrzczonymi mo瞠 istnie tylko takie przymierze ma鹵e雟kie, przez które m篹czyzna i kobieta tworz ze sob wspólnot ca貫go 篡cia, skierowan ze swej natury do dobra ma鹵onków oraz do zrodzenia i wychowania potomstwa. Istotnymi przymiotami ma鹵e雟twa s jedno嗆 i nierozerwalno嗆. Tak rozumiane przymierze ma鹵e雟kie zosta這 przez Jezusa Chrystusa wyniesione do godno軼i sakramentu.


2. Rzeczywiste wolne zwi您ki

Rzeczywiste wolne zwi您ki to zwi您ki bez 瘸dnej uznanej publicznie wi瞛i instytucjonalnej: cywilnej czy religijnej. Cechuj si one trwa這軼i i wzajemnym po篡ciem na sposób ma鹵e雟ki osób nie zwi您anych wa積ym ma鹵e雟twem. S one tak瞠 nazywane konkubinatem. Konkubinat notoryczny lub publiczny stanowi przeszkod przyzwoito軼i publicznej do zawarcia sakramentu ma鹵e雟twa.


3. Ma鹵e雟twa katolików zwi您ane tylko 郵ubem cywilnym

W鈔ód katolików mo積a zaobserwowa coraz wi璚ej takich przypadków, w których ma鹵onkowie nie maj帷 kanonicznej przeszkody do zawarcia sakramentalnego zwi您ku ma鹵e雟kiego z przyczyn ideologicznych lub praktycznych poprzestaj tylko na zwi您ku cywilnym. Tak zawarte ma鹵e雟two jest instytucj pa雟twowego prawa rodzinnego regulowanego w Polsce przez Kodeks Rodzinny i Opieku鎍zy i si陰 rzeczy ma charakter 鈍iecki. W 鈍ietle ustawodawstw pa雟twowych mo積a wyodr瑿ni trzy rodzaje ma鹵e雟tw cywilnych: obowi您kowe, fakultatywne i z konieczno軼i.

a. Ma鹵e雟two cywilne jest obowi您kowe, je郵i w 鈍ietle ustaw pa雟twowych wa積ie zawartym ma鹵e雟twem jest tylko to, które zosta這 zawarte przed upowa積ionym urz璠nikiem pa雟twowym i zgodnie z przepisami prawa pa雟twowego. Tym samym 郵ub ko軼ielny, którego ustawy pa雟twowe nie wykluczaj, jest jedynie wydarzeniem spo貫cznym, kulturowym lub religijnym, a nie prawnym. Ten rodzaj ma鹵e雟tw cywilnych przewiduje polski Kodeks Rodzinny i Opieku鎍zy.

b. Ma鹵e雟two cywilne jest fakultatywne, "je郵i ustawa pa雟twowa jednakowo pod wzgl璠em prawnym traktuje ma鹵e雟two zawarte przed uprawnionym urz璠nikiem pa雟twowym i przed duchownym danego wyznania". Wówczas ma鹵e雟two ko軼ielne mo瞠 wywiera równoczesne skutki prawne: cywilne i kanoniczne. Ten rodzaj ma鹵e雟twa by豚y mo磧iwy w Polsce po ratyfikacji konkordatu mi璠zy Stolic Apostolsk i Rzeczpospolit Polsk, podpisanego 28 lipca 1993 roku.

c. Ma鹵e雟two cywilne z konieczno軼i zachodzi wówczas, "gdy ustawa pa雟twowa, uznaj帷 郵uby ko軼ielne za zdarzenia prawne, zezwala na zawarcie zwi您ku ma鹵e雟kiego przed upowa積ionym urz璠nikiem pa雟twowym tym, którzy ze wzgl璠u na przepisy kanoniczne, nie uznane przez prawo pa雟twowe, nie mog zawrze 郵ubu ko軼ielnego, b康 te jako bezwyznaniowcy nie nale膨 do 瘸dnego zwi您ku religijnego".

Cywilne formy zawarcia ma鹵e雟twa nie odpowiadaj, w zwyczajnych warunkach, formie kanonicznej, któr nale篡 rozumie jako ogó przepisów prawa kanonicznego, których zachowanie jest czym koniecznym przy wyra瘸niu zgody ma鹵e雟kiej. Dlatego katolicy, zawieraj帷 tylko 郵ub cywilny, nie mog liczy na uznanie go za wa積y w 鈍ietle przepisów prawa ko軼ielnego. Ko軼ió nie zabrania katolikom zawierania 郵ubów cywilnych, zw豉szcza gdy chodzi o zaistnienie skutków cywilnych ma鹵e雟twa wzgl璠em ustawodawstwa pa雟twowego. Natomiast katolicy, którzy zawieraj zwi您ki tylko cywilne, a 郵ub ko軼ielny odk豉daj na pó幡iej, musz zdawa sobie spraw z faktu, 瞠 ich tylko cywilny zwi您ek nie mo瞠 by uznany przez Ko軼ió jako wystarczaj帷y.


4. Ma鹵onkowie 篡j帷y w separacji

Istotnymi przymiotami ma鹵e雟twa s jedno嗆 i nierozerwalno嗆. Dlatego ma鹵e雟two wa積ie zawarte mi璠zy ochrzczonymi i dope軟ione, z mocy prawa Bo瞠go, nie mo瞠 by rozerwane ani przez wol zainteresowanych stron, czyli wewn皻rznie, ani przez jak彗olwiek w豉dz doczesn, czyli zewn皻rznie.

Nauka o nierozerwalno軼i ma鹵e雟twa jest pochodzenia Bo瞠go: "Tym za, którzy trwaj w zwi您kach ma鹵e雟kich, nakazuj nie ja, lecz Pan: 皋na niech nie odchodzi od swego m篹a. Gdyby za odesz豉, niech pozostanie samotn albo niech si pojedna ze swym m篹em. M捫 równie niech nie oddala 穎ny" (1 Kor 7,10-11). 安. Pawe w powy窺zym tek軼ie przekazuj帷 Chrystusowy zakaz rozwodów wskazuje katolikom mo磧iwo嗆 skorzystania, w trudnych sytuacjach ma鹵e雟kich, z separacji.

Nale篡 jednak pami皻a, 瞠 separacja nigdy nie jest stanem normalnym w Ko軼iele. Toleruje si j jedynie z konieczno軼i i to tylko wtedy, gdy jedna ze stron nie wype軟ia swoich istotnych obowi您ków ma鹵e雟kich i narusza tym samym uprawnienia drugiej strony, przy czym ta druga strona nie daje ku temu powodów.

Zachowanie wspólnoty ma鹵e雟kiej i jej realizacja na co dzie jest zasad trwania ma鹵e雟twa. Od zachowania wspólnoty ma鹵e雟kiej mo瞠 usprawiedliwi jedynie zgodna z prawem przyczyna. Przyczyna ta mo瞠 by mniejszej lub wi瘯szej wagi. Z pierwsz mamy do czynienia przy czasowym roz陰czeniu ma鹵onków za obopóln ich zgod. Mo瞠 ona zachodzi z powodu wyjazdu w celu uko鎍zenia studiów, zdobycia pracy, 鈔odków do 篡cia czy polepszenia warunków materialnych rodziny.

Druga wyst瘼uje wówczas, gdy przerwanie wspólnego po篡cia ma wyst徙i przez d逝窺zy czas. Ta przyczyna zawsze powinna by powa積a. Nale篡 jednak pami皻a, 瞠 ka盥e przerwanie wspólnoty ma鹵e雟kiej mo瞠 wp造wa niekorzystnie na zwi您ek ma鹵e雟ki i rodzin.

Jedn z przyczyn zerwania wspólnoty ma鹵e雟kiej mo瞠 by, nie sprowokowane przez drug stron, pope軟ienie cudzoóstwa przez jednego ze wspó軛a鹵onków. Fakt zdrady ma鹵e雟kiej nale篡 traktowa jako niewype軟ienie jednego z podstawowych zobowi您a ma鹵e雟kich, jakim jest wierno嗆. Wówczas strona niewinna ma prawo przerwa po篡cie ma鹵e雟kie, chocia w瞛e ma鹵e雟ki nadal trwa, i nigdy w ten sposób nie zostanie rozwi您any.

Fakt cudzoóstwa (zdrady ma鹵e雟kiej) musi by zawiniony, 鈍iadomy, w pe軟i dobrowolny (np. w przypadku osoby zgwa販onej nie mo積a mówi o zdradzie z jej strony) i pewny (nie wystarczy si domy郵a zdrady przez wspó軛a鹵onka). Je瞠li powy窺ze warunki zosta造 spe軟ione, wówczas strona zdradzona mo瞠 zgodnie z kan. 1152 ubiega si o separacj, je瞠li:

a. wcze郾iej jako strona niewinna (zdradzona) nie da豉 powodu do cudzoóstwa wspó軛a鹵onkowi;

b. wcze郾iej nie przebaczy豉. Przebaczenie mo瞠 by wyra幡e lub milcz帷e. Jest wyra幡e, gdy strona zdradzona wiedz帷 o zdradzie przebaczy豉 poprzez swoje jednoznaczne zachowanie (s這wa, gesty itp.). Przebaczenie jest milcz帷e, gdy strona zdradzona podejmuje z ma鹵onkiem fizyczne wspó鹵ycie z mi這軼i ma鹵e雟k mimo pewnej wiedzy o fakcie zdrady.

Milcz帷e przebaczenie domniemuje si, je瞠li w ci庵u sze軼iu miesi璚y winny ma鹵onek nie zosta przez niewinnego odsuni皻y od po篡cia i strona niewinna nie odnios豉 si do w豉dzy pa雟twowej lub ko軼ielnej z pro軸 o przeprowadzenie separacji. Ma鹵onek niewinny nie ma jednak podstaw do opuszczenia strony winnej, je瞠li sam pope軟i cudzoóstwo. Wspó軛a鹵onek niewinny mo瞠, w sposób godny pochwa造, dopu軼i z powrotem drug stron do po篡cia ma鹵e雟kiego, zrzekaj帷 si tym samym prawa do separacji.

Kolejn przyczyn separacji mo瞠 by okoliczno嗆, w której jedna ze stron w ma鹵e雟twie sk豉da ca造 ci篹ar utrzymania rodziny i wychowania potomstwa na drugiego wspó軛a鹵onka, nic nie daj帷 ze swej strony. Dopuszcza si tak瞠 mo磧iwo嗆 separacji wówczas, gdy jeden z ma鹵onków jest przyczyn niebezpiecze雟twa duchowego tak dla swego wspó軛a鹵onka, jak i dla potomstwa. W przypadku tym ma鹵onek winny nie tylko nie wype軟ia swoich obowi您ków, ale w sposób aktywny jest nietolerancyjny, prowokuje do grzechów, stanowi zagro瞠nie dla wiary wspó軛a鹵onka, itp.

Kolejna przyczyna separacji ma swoj podstaw prawn w kan. 1153 § 1. Jest ni stworzenie niebezpiecze雟twa fizycznego z powodu brutalnego zachowania si jednego ze wspó軛a鹵onków wzgl璠em drugiego lub wzgl璠em potomstwa. Wnoszenie do domu przez jednego ze wspó軛a鹵onków atmosfery nie do zniesienia dla drugiej strony lub dzieci mo瞠 spowodowa rozpad po篡cia ma鹵e雟kiego i w konsekwencji przyczyni si do separacji. Je瞠li strona zainteresowana wprowadzeniem separacji we wspólnym po篡ciu ma鹵e雟kim chce uzyska skutki prawne separacji, powinna j przeprowadzi zgodnie z kanonicznym prawem procesowym lub, gdy niebezpiecze雟two jest bezpo鈔ednie, w豉sn powag.

Po ustaniu przyczyny separacji wywo豉nej niewype軟ieniem istotnych obowi您ków ma鹵e雟kich, nara瘸niem na niebezpiecze雟two duchowe czy fizyczne oraz powa積ym uniemo磧iwianiem zachowania wspólnoty, nale篡 wznowi wspó鹵ycie ma鹵e雟kie, chyba 瞠 w豉dza ko軼ielna co innego postanowi豉. Tak wi璚 "ró積e motywy, takie jak brak wzajemnego zrozumienia, nieumiej皻no嗆 otwarcia si na relacje mi璠zyosobowe i inne, mog w przykry sposób doprowadzi wa積ie zawarte ma鹵e雟two do roz豉mu, cz瘰to nie do naprawienia. Oczywi軼ie, separacj nale篡 uzna za 鈔odek ostateczny, kiedy ju wszelkie rozs康ne oddzia造wania oka膨 si daremne".


5. Ma鹵onkowie rozwiedzeni, którzy nie zawarli nowego zwi您ku ma鹵e雟kiego

Jak to ju zosta這 wy瞠j powiedziane, ma鹵e雟two wa積ie zawarte mi璠zy ochrzczonymi i przez nich dope軟ione nie mo瞠 by rozwi您ane inaczej, jak tylko przez 鄉ier jednego z ma鹵onków. Jednak wspó販zesny cz這wiek ma wiele trudno軼i ze zrozumieniem i z uzasadnieniem tego tak wa積ego przymiotu ma鹵e雟twa.

Trudno軼i te mog by podyktowane wieloma, cz瘰to bardzo z這穎nymi, czynnikami. Na pewno jednym z nich jest fakt istnienia rozwodów w ustawodawstwie pa雟twowym. Chrze軼ijanin 篡j帷 w spo貫czno軼iach pa雟twowych, gdzie rozwód cz瘰to jest na porz康ku dziennym, sam mo瞠 doznawa pewnych trudno軼i z prawid這w ocen tego zjawiska. Co wi璚ej, cz瘰to w zetkni璚iu si z trudno軼iami mo瞠 zrodzi si pytanie, czy przypadkiem nie ma jakich wyj徠ków od ogólnej zasady nierozerwalno軼i ma鹵e雟twa, tym bardziej 瞠 w Ewangelii wed逝g 鈍. Mateusza czytamy: "Powiedziano te: Je郵i kto chce oddali swoj 穎n, niech jej da list rozwodowy. A ja wam powiadam: Ka盥y, kto oddala swoj 穎n - poza wypadkiem nierz康u - nara瘸 j na cudzoóstwo; a kto by oddalon wzi掖 za 穎n, dopuszcza si cudzoóstwa" (Mt 5,31-32).

I na innym miejscu: "Kto oddala swoj 穎n - chyba w wypadku nierz康u - a bierze inn, pope軟ia cudzoóstwo. I kto oddalon bierze za 穎n, pope軟ia cudzoóstwo (Mt 19,9). Sformu這wania 鈍. Mateusza: "poza wypadkiem nierz康u" i "w wypadku nierz康u", zwane przez egzegetów "klauzul Mateusza", mog rzeczywi軼ie nasuwa pytanie, czy przypadkiem nie jest to wyj徠ek od ogólnej zasady nierozerwalno軼i ma鹵e雟twa.

Wielu egzegetów podejmowa這 wyzwanie tej "klauzuli Mateusza" i próbowa這 j wyja郾i. Dla naszych potrzeb zaprezentujemy opini J. Bronsirvena. W swojej teorii podkre郵a on, 瞠 grecki termin porneia, czyli nierz康, zosta niew豉軼iwie u篡ty w przek豉dzie Ewangelii wed逝g 鈍. Mateusza. Oryginalny tekst Ewangelii wed逝g 鈍. Mateusza zawiera wyra瞠nia hebrajskie, które, b璠帷 terminami prawniczymi, mia造 w mowie potocznej nieco inne znaczenie. Takimi wyra瞠niami by造:

1) zana(h) - fornicari
a) w mowie potocznej znaczy這 - uprawia nierz康
b) jako termin prawniczy znaczy這 - zawrze niewa積y zwi您ek ma鹵e雟ki

2) zona(h) - meretrix
a) w mowie potocznej znaczy這 - nierz康nica
b) jako termin prawniczy znaczy這 - 穎na nielegalna

3) zenuth - fornicatio
a) w mowie potocznej znaczy這 - nierz康
b) jako termin prawniczy znaczy這 - ma鹵e雟two niewa積e

Zdaniem J. Bronsirvena, hebrajskie s這wo zenuth zosta這 przet逝maczone wed逝g mowy potocznej na greckie porneia, co z jednej strony jest zrozumia貫, bowiem wspó鹵ycie poza ma鹵e雟twem zawsze jest nierz康em, z drugiej jednak strony powsta istotny crux interpretum dla egzegetów i po鈔ednio dla prawników. Wobec powy窺zych uwag teksty Ewangelii wed逝g 鈍. Mateusza powinny brzmie (czytaj: by rozumiane) nast瘼uj帷o: "Powiedziano te: Je郵i kto chce oddali swoj 穎n, niech jej da list rozwodowy. A ja wam powiadam: Ka盥y, kto oddala swoj 穎n - poza wypadkiem ma鹵e雟twa niewa積ego - nara瘸 j na cudzoóstwo; a kto by oddalon wzi掖 za 穎n, dopuszcza si cudzoóstwa (Mt 5,31-32).

Oraz drugi tekst: "Kto oddala swoj 穎n - chyba w wypadku ma鹵e雟twa niewa積ego - a bierze inn, pope軟ia cudzoóstwo. I kto oddalon bierze za 穎n, pope軟ia cudzoóstwo" (Mt 19,9). Ko軼ió jako autentyczny interpretator Bo瞠go Objawienia niezmiennie g這si nauk o nierozerwalno軼i ma鹵e雟twa: "G喚boka wspólnota 篡cia i mi這軼i ma鹵e雟kiej ustanowiona przez Stwórc i unormowana Jego prawami, zawi您uje si przez przymierze ma鹵e雟kie, czyli przez nieodwo豉ln osobist zgod. W ten sposób aktem osobowym, przez który ma鹵onkowie wzajemnie si sobie oddaj i przyjmuj, powstaje z woli Bo瞠j instytucja trwa豉 tak瞠 wobec spo貫cze雟twa".

Dlatego ma鹵onkowie rozwiedzeni, zdaj帷 sobie spraw z nierozerwalno軼i wa積ie zawartego i dope軟ionego w瞛豉 ma鹵e雟kiego, nie powinni zawiera nowego zwi您ku, lecz po鈍i璚i si spe軟ianiu swoich obowi您ków rodzinnych i tych, które wynikaj z odpowiedzialnego 篡cia chrze軼ija雟kiego. Ko軼ió natomiast powinien okazywa im mi這嗆 i pomoc, nie czyni帷 瘸dnych trudno軼i w dopuszczaniu ich do sakramentów.

Niestety codzienne 篡cie uczy, 瞠 ci (tak瞠 katolicy), którzy wnosz przed s康 pa雟twowy spraw o rozwód, zamierzaj cz瘰to wej嗆 w ponowny zwi您ek ma鹵e雟ki, oczywi軼ie nie katolicki, a tylko cywilny. Ich status prawny w Ko軼iele przedstawia si zupe軟ie inaczej.



6. Rozwiedzeni, którzy zawarli nowy zwi您ek (tzw. ma鹵e雟twa niesakramentalne)

Ma鹵onkowie, którzy uzyskawszy rozwód cywilny zawarli nowy zwi您ek cywilny, s w kanonistyce okre郵ani jako tzw. ma鹵onkowie niesakramentalni, a ich zwi您ek jako niesakramentalny. Papie Jan Pawe II w Adhortacji Apostolskiej Familiaris consortio zwi您ki te okre郵a mianem "rozwiedzionych, którzy zawarli nowy zwi您ek". Przy uznaniu jakiego zwi您ku ma鹵e雟kiego za zwi您ek niesakramentalny nale篡 wzi望 pod uwag czy katolicy trwaj帷y w sakramentalnym zwi您ku ma鹵e雟kim uzyskali rozwód cywilny.

Jest to o tyle istotne, 瞠 po uzyskaniu rozwodu cywilnego ich zwi您ek ko軼ielny nadal jest wa積y i stanowi przeszkod do zawarcia nowego ko軼ielnego zwi您ku ma鹵e雟kiego. Dlatego po uzyskaniu rozwodu cywilnego owi ma鹵onkowie mog wst徙i w nowy zwi您ek tylko cywilny.

Oczywi軼ie jest tu mo磧iwy drugi "wariant" takiego zwi您ku, kiedy tylko jedna ze stron, b璠帷 zwi您ana sakramentalnym w瞛貫m ma鹵e雟kim, uzyska豉 rozwód cywilny i wst徙i豉 w nowy zwi您ek cywilny z osob woln (która wcze郾iej nie by豉 z nikim zwi您ana poprzez w瞛e ma鹵e雟ki). Ma鹵onków rozwiedzionych, którzy zawarli nowy zwi您ek ma鹵e雟ki, nie nale篡 myli z katolikami, którzy nie maj帷 kanonicznej przeszkody, poprzestaj tylko na zwi您ku cywilnym, a 郵ub ko軼ielny odk豉daj na pó幡iej.

Ma鹵onkowie 篡j帷y w zwi您kach niesakramentalnych nie s wy陰czeni z Ko軼io豉. "Ko軼ió bowiem ustanowiony dla doprowadzenia wszystkich ludzi, a zw豉szcza ochrzczonych, do zbawienia, nie mo瞠 pozostawi swemu losowi tych, którzy - ju po陰czeni sakramentaln wi瞛i ma鹵e雟k - próbowali zawrze nowe ma鹵e雟two".

Dlatego okre郵aj帷 status prawny ma鹵e雟tw niesakramentalnych w Ko軼iele nale篡 mie na uwadze, 瞠 nie mo積a w sposób jednakowy odnosi si do wszystkich osób rozwiedzionych. Istniej ma鹵onkowie niesakramentalni, którzy usi這wali ocali pierwsze ma鹵e雟two, a mimo to zostali porzuceni; inni zawarli nowy zwi您ek cywilny ze wzgl璠u na wychowanie dzieci; jeszcze inni z w豉snej, ci篹kiej winy zniszczyli wa積e kanonicznie ma鹵e雟two; s i tacy ma鹵onkowie, którzy w sumieniu subiektywnie s przekonani, 瞠 ich ma鹵e雟two nieodwracalnie zniszczone nigdy nie by這 wa積e.

Dlatego Jan Pawe II "wzywa gor帷o pasterzy i ca陰 wspólnot wiernych do okazywania pomocy rozwiedzionym, do podejmowania z troskliw mi這軼i stara o to, by nie czuli si oni od陰czeni od Ko軼io豉, skoro mog, owszem, jako ochrzczeni, powinni uczestniczy w jego 篡ciu".

Ma鹵onkowie niesakramentalni mog aktywnie uczestniczy w 篡ciu Ko軼io豉 przez:
a. s逝chanie S這wa Bo瞠go;
b. ucz瘰zczanie na Msz 鈍i皻,
c. trwanie na modlitwie;
d. pomna瘸nie dzie mi這軼i;
e. podejmowanie inicjatyw na rzecz sprawiedliwo軼i;
f. wychowywanie dzieci w wierze katolickiej;
g. piel璕nowanie ducha i czynów pokutnych.

Wszyscy wierni powinni natomiast modli si za nich i podtrzymywa ich w wierze i nadziei. Jednocze郾ie Papie w Adhortacji potwierdza praktyk Ko軼io豉 niedopuszczania do Komunii 鈍. rozwiedzionych, którzy zawarli ponowny zwi您ek ma鹵e雟ki. "Nie mog by dopuszczani do komunii 鈍i皻ej od chwili, gdy ich stan i sposób 篡cia obiektywnie zaprzeczaj tej wi瞛i mi這軼i mi璠zy Chrystusem i Ko軼io貫m, któr wyra瘸 i urzeczywistnia Eucharystia. Jest poza tym inny szczególny motyw duszpasterski: dopuszczenie ich do Eucharystii wprowadza這by wiernych w b陰d lub powodowa這by zam皻 co do nauki Ko軼io豉 o nierozerwalno軼i ma鹵e雟twa".

Ko軼ió nigdy przed nikim nie zamyka definitywnie dost瘼u do sakramentów. S przypadki umo磧iwiaj帷e dopuszczenie ma鹵onków niesakramentalnych do pojednania w sakramencie pokuty, które otworzy這by im drog do komunii 鈍. Mog by oni dopuszczeni do wspomnianych sakramentów tylko wówczas, gdy: nie mog帷 z wa積ych powodów zerwa nowego zwi您ku, okazuj 瘸l z powodu naruszenia prawa Bo瞠go o przymierzu ma鹵e雟kim, szczerym sercem zdecyduj si na tak form 篡cia, która nie sprzeciwia si nierozerwalno軼i ma鹵e雟twa, a mianowicie, kiedy m篹czyzna i kobieta nie mog帷y si zobowi您a do separacji, postanawiaj 篡 w pe軟ej wstrzemi篥liwo軼i, to jest powstrzymywa si od aktów, które przys逝guj jedynie ma鹵onkom, nie zachodzi obawa zgorszenia. Powy窺ze warunki musz by spe軟ione 陰cznie.

Ma鹵onkowie niesakramentalni decyduj帷y si na podj璚ie w swoim 篡ciu powy窺zych wskaza powinni zg這si si do proboszcza i poinformowa go o podj皻ym przez siebie postanowieniu. Proboszcz w zale積o軼i od wielko軼i parafii, miasta itp. ma obowi您ek pouczy ma鹵onków o mo磧iwo軼i zaj軼ia zgorszenia i doradzi im w zwi您ku z tym, aby do sakramentów 鈍i皻ych przyst瘼owali we w豉snej parafii lub w innej.

Proboszcz, maj帷 na uwadze wzgl璠y duszpasterskie, mo瞠 doradzi im, aby postarali si o sta貫go spowiednika, który b璠zie zna ich sytuacj prawn w Ko軼iele. Pozwoli im to unikn望 przy okazji spowiedzi t逝maczenia ka盥emu spowiednikowi od pocz徠ku swojego statusu prawnego w Ko軼iele.

Normy dotycz帷e przyjmowania komunii 鈍. przez wiernych rozwiedzionych i 篡j帷ych w nowych zwi您kach cywilnych bynajmniej nie maj charakteru kary albo jakiejkolwiek dyskryminacji ma鹵e雟tw niesakramentalnych w Ko軼iele. Wyra瘸j one jedynie sytuacj obiektywn, która sama przez si uniemo磧iwia przyst瘼owanie do komunii 鈍i皻ej. Maj帷 na wzgl璠zie szacunek dla sakramentu ma鹵e雟twa, papie Jan Pawe II w Adhortacji zabrania duszpasterzom dokonywania z jakiegokolwiek powodu, motywu, racji duszpasterskiej czy przy okazji rekolekcji aktów ko軼ielnych lub ceremonii liturgicznych, na郵aduj帷ych formu喚 sakramentu ma鹵e雟twa, na rzecz rozwiedzionych, którzy zawarli nowe ma鹵e雟two.

Taki obrz璠 ko軼ielny móg豚y sprawi wra瞠nie, 瞠 zasada nierozerwalno軼i ma鹵e雟twa wa積ie zawartego posiada w Ko軼iele charakter wzgl璠ny. Post瘼uj帷 w ten sposób wzgl璠em ma鹵e雟tw niesakramentalnych "Ko軼ió z ufno軼i wierzy, 瞠 ci nawet, którzy oddalili si od przykazania Pa雟kiego i do tej pory 篡j w takim stanie, mog otrzyma od Boga 豉sk nawrócenia i zbawienia, je瞠li wytrwaj w modlitwie, pokucie i mi這軼i".